Van afzonderlijke uitdagingen naar systeemdenken: een terugblik na 5 jaar leiderschap van SDR Flanders
De voorbije jaren groeide Smart Delta Resources Flanders uit tot een belangrijk samenwerkingsplatform voor industriële spelers in de Schelde Deltaregio. In deze terugblik delen Manfred Van Vlierberghe, voormalig voorzitter, en Carl De Maré, voormalig directeur, hun inzichten over waarom SDR Flanders nodig was, hoe samenwerking in de regio veranderde en wat volgens hen absoluut bewaard moet blijven voor de toekomst.
1. Vijf jaar geleden kozen jullie ervoor om jullie te verbinden aan SDR Flanders. Welke nood zagen jullie toen in de Vlaamse industrie en in deze grensoverstijgende havenregio?
Manfred Van Vlierberghe:
“Bij de allereerste boardvergadering werd een inventaris gemaakt van CO₂-emissies per havencluster in de Benelux, en daar kwam North Sea Port naar voren als tweede grootste uitstoter met 22 miljoen ton CO₂ (na Rotterdam). Veel hogere emissies dan Antwerpen of Amsterdam. CO₂ zagen we als een uitdaging, maar ook als een strategische kans, wel op voorwaarde dat bedrijven samen zouden handelen.”
“Op dat moment bestonden er al samenwerkingen en initiatieven in de regio. Maar wat we misten, was een plek waar Vlaamse industriële spelers, over sectoren heen, structureel met elkaar én met overheid, de haven, netbeheerders en kennispartners konden schakelen. Met andere woorden: er was nood aan een Vlaams platform dat samenwerking niet toevallig, maar consequent en doelgericht mogelijk maakt.”
Carl De Maré:
“Wat je hier ziet is een sterke mix van industrie: staal, chemie, logistiek, automobiel, agro,… . Veel bedrijven worstelden met dezelfde uitdagingen rond CO₂ en energie, maar werkten daar te weinig rond samen. Net door die combinatie van diversiteit en concentratie is het potenieel in deze regio uitzonderlijk groot.”
Manfred Van Vlierberghe:
“Daarom hebben we met Carl De Maré (voormalig CTO van ArcelorMittal) samen met Daan Schalck en Astrid Vliebergh (de toenmalige CEO en Head of Commercial Affairs van North Sea Port), in afstemming met SDR NL, de stap gezet naar SDR Flanders.”
Carl De Maré:
“En wat mooi is: vijf jaar later zijn al die bedrijven waarmee we toen gestart zijn, nog altijd aan boord, terwijl ondertussen ook heel wat andere bedrijven zijn aangesloten . Dat toont aan dat we iets hebben gebouwd wat werkt.”
2. SDR Flanders groeide in een periode van opeenvolgende crisissen. Hoe hebben die omstandigheden jullie manier van werken veranderd, en hoe slagen jullie er tegelijk in om binnen SDR Flanders de langetermijntransitie richting duurzaamheid te blijven bewaken?
Manfred Van Vlierberghe:
“Crisissen dwingen je om vooruit te komen. Corona, de oorlog in Oekraïne, de exploderende energieprijzen, geopolitieke spanningen, die dwongen ons om out of the box te denken, business as usual was geen optie meer.”
Carl De Maré:
“Dat leidde tot een fundamentele verschuiving in hoe we werkten: van overleg naar systeemdenken. Bedrijven gingen open in gesprek en kregen meer inzicht in elkaars uitdagingen en mogelijkheden, ook over sectorgrenzen heen. Al die inzichten hebben we in 2022 gebundeld in de SDR-Visienota.
Het samenbrengen en in context plaatsen van feiten is daarbij voor SDR Flanders altijd cruciaal geweest. Zo bleek dat het terugdringen van 22 Mton CO₂-emissie tot nul, enkel via elektrificactie, bijna dubbel zoveel elektriciteit zou vragen als vandaag in België en Nederland samen wordt verbruikt enkel voor de SDR-regio!
Net daarom zetten we in op alle mogelijke oplossingen en werken onze taskforces rond CCUS, B2B-warmte, elektrificatie en circulariteit.”
Manfred Van Vlierberghe:
“Tegelijk kwam duurzaamheid vaak onder druk. Bedrijven moesten in de eerste plaats overleven. Net dan is het cruciaal dat je de lange termijn bewaakt, zonder de realiteit te negeren. In de board organiseren we daarom vaak strategische discussies waarbij we ook kijken naar het beleid dat op Europees niveau wordt ontwikkeld en hoe we daar als regio en als industrie moeten op inspelen.
Technologie en innovatie spelen daarin een cruciale rol, niet als doel op zich maar als middel. Bedrijven stellen vragen, experten van UGent en CAPTURE leveren kennis en oplossingen, en SDR brengt die partijen samen. Daar ontstaan de echte samenwerkingen.
De essentie is vertrouwen. Als bedrijven weten dat ze niet alleen staan, durven ze ook in moeilijke tijden blijven investeren in de toekomst.”
3. Waar zien jullie vandaag de grootste inspanningen bij de leden? Wanneer hebben jullie zelf het sterkst ervaren dat samenwerking in deze regio meerwaarde heeft? En waar ligt de volgende, moeilijkere stap?
Carl De Maré:
“Vandaag zie je enorme inspanningen rond elektrificatie, warmtenetten, waterbeheer en CO₂-oplossingen. Wat mij persoonlijk het meest is bijgebleven, is hoe bedrijven die vroeger nauwelijks met elkaar spraken, nu samen nadenken over gedeelde oplossingen.
CO₂-infrastructuur is daar een goed voorbeeld van. Dat is simpelweg te groot en te complex voor één bedrijf. De CO₂-backbone die North Sea Port met Zeebrugge verbindt, daar hebben we als SDR een mooie rol in gespeeld. Door bedrijven samen te brengen, kan je snelheid, schaal en draagvlak creëren. Dat is de meerwaarde van SDR. We kijken ook verder, over landsgrenzen heen, samen met SDR NL, het stuk onder de Westerschelde ligt namelijk vlakbij Vlaanderen.
Manfred Van Vlierberghe:
“De volgende stap wordt uitdagender: van plannen en studies naar effectieve implementatie. Dat vraagt investeringen, vergunningen en duidelijke randvoorwaarden. Maar zonder de samenwerking die vandaag bestaat, zou die stap zelfs niet mogelijk zijn.”
4. Tijdens de laatste boardmeeting gaf SDR Flanders de fakkel door: Frederik Van de Velde (CEO ArcelorMittal Belgium) neemt het voorzitterschap over, en Bob Van Schoor (voormalig Head of Industrial Energy Solutions bij ENGIE) volgt Carl De Maré op als directeur. Wat geven jullie bewust mee aan jullie opvolgers?
Manfred Van Vlierberghe:
"Wat absoluut bewaard moet blijven, is de cultuur van vertrouwen. SDR Flanders is een neutraal platform waar bedrijven hun échte uitdagingen durven delen, niet alleen hun successen maar ook hun problemen. Dat vertrouwen is niet vanzelfsprekend. Het is het resultaat van jaren consequent werken, en dat moet je blijven onderhouden.
Daarnaast geef ik ook het belang van ambassadeurschap mee: luisteren naar de leden, hun signalen correct vertalen en zorgen voor draagvlak. SDR Flanders moet zichtbaar zijn wanneer gezamenlijke inzichten of knelpunten verduidelijkt moeten worden, maar altijd zonder partij te kiezen voor individuele bedrijven of projecten."
Carl De Maré:
“Daarom blijven we inzetten op “fact-based” standpunten en kennisontwikkeling. Alle oplossingen verdienen aandacht, maar zonder feiten en zonder die correct in context te plaatsen, kan je als bedrijf of overheid moeilijk begrijpen wat nu de “no-regret” volgende stap is. Net daarin willen we blijven investeren."
5. Welke rol moet SDR Flanders in de volgende vijf jaar spelen voor deze regio en onze bedrijven?
Manfred Van Vlierberghe:
“De kernrol blijft dezelfde: bedrijven en overheid helpen om samen te denken en samen te handelen rond vraagstukken die geen enkel bedrijf alleen kan oplossen. Dat vraagt van SDR een verbindende en faciliterende rol."
Carl De Maré:
“De komende jaren staan in het teken van realisatie: CO₂-infrastructuur, energie, warmte-uitwisseling en waterbeheer. Dat vraagt nauwe samenwerking met partners in Vlaanderen en Nederland. Om die samenwerking verder te versterken en te verankeren, zijn we in gesprek met VLAIO over een structurele ondersteuning van onze initiatieven.”
Manfred Van Vlierberghe:
“Tegelijk blijft neutraliteit cruciaal. SDR moet zichtbaar zijn waar het helpt, en inzichten aanreiken die onderbouwd zijn met feiten en data, zonder het vertrouwen van de leden te verliezen. Als dat lukt, kan deze regio blijven functioneren als een proeftuin voor industriële samenwerking, ook in moeilijke tijden.”
